Co to jest gruntowy wymiennik ciepła (GWC)

To system oparty na prostym zjawisku. Na głębokości około 1,5 metra pod powierzchnią ziemi temperatura gruntu jest przez cały rok praktycznie stała – w Polsce wynosi od 8 do 12°C. Nie ma znaczenia czy na zewnątrz jest -20°C czy +38°C. Grunt na tej głębokości po prostu tego nie czuje.

Gruntowy wymiennik ciepła, w skrócie GWC, wykorzystuje tę stabilność. Zasada działania jest następująca: elastyczne rury zakopuje się w ziemi wzdłuż szklarni lub tunelu foliowego. Na jednym końcu montuje się wentylator, który zasysa powietrze zewnętrzne i przepycha je przez te rury. Powietrze wędrując pod ziemią oddaje lub pobiera ciepło z gruntu, a na drugim końcu wylatuje do szklarni już wyrównane temperaturowo.

Jak to wygląda w praktyce

Do instalacji używa się elastycznych rur karbowanych wykonanych z polietylenu HDPE, który dobrze przewodzi ciepło i jest trwały przez dziesięciolecia. Wewnętrzna powłoka rur zawiera jony srebra, miedzi i cynku – działa antybakteryjnie i antygrzybicznie. To ważne w środowisku szklarni, gdzie wilgoć sprzyja chorobom. Skuteczność tej powłoki jest potwierdzona niezależnymi badaniami.

Rury zakopuje się z lekkim spadkiem 1-2% – jeden koniec na głębokości około 1,0 m, drugi na 1,5 m. Spadek jest potrzebny, żeby skropliny wody które mogą się tworzyć wewnątrz rur miały dokąd spłynąć. Na głębszym końcu montuje się kolektor odprowadzający skropliny do studzienki odwadniającej.

Dla szklarni lub tunelu o długości około 30 m i szerokości 6-7 m stosuje się zazwyczaj 3-4 oddzielne ciągi rur, każdy o długości zbliżonej do długości obiektu. Na każdym ciągu jest osobny wentylator. Całość podłączona jest do tablicy sterującej z zabezpieczeniami elektrycznymi, która pozwala zaprogramować system automatycznie. Wykopy wykonuje się minikoparką – nie jest to duże przedsięwzięcie budowlane. W mojej szklarni 4×10 m rury poprowadzono w układzie litery U poza jej obrysem – cały montaż zajął jeden dzień.

Co mówią dane z działającej instalacji

Zanim zdecydowałem się na montaż, chciałem zobaczyć twarde liczby – jak system GWC zachowuje się zimą przy prawdziwych mrozach. Trafiłem na dane z instalacji referencyjnej monitorowanej przez ponad 8 miesięcy w systemie Domoticz. Dwa wykresy dały mi do myślenia.

Wykres 1 – od czerwca 2020 do lutego 2021

Widać tu dwie linie: temperaturę zewnętrzną i temperaturę powietrza nawiewanego przez wymiennik. Latem, gdy na zewnątrz dochodziło do 35-38°C, wymiennik konsekwentnie dostarczał powietrze w granicach 18-22°C. Różnica sięgała 15-18°C. Jesienią obie linie zbiegają się – grunt i powietrze mają wtedy podobną temperaturę i wymiennik pracuje neutralnie. Zimą, przy mrozach do -10°C i niżej, nawiew utrzymywał się powyżej zera, najczęściej między 3 a 7°C.

Wykres 2 – tydzień w lutym 2021

To jest ten wykres który przekonał mnie najbardziej. Zewnętrznie temperatura wahała się w tym tygodniu od –15°C do –3°C. Na wykresie widać dwa ciągi: WENT_315 i WENT_400 – oznaczenia wentylatorów o różnej wydajności przepływu powietrza. WENT_315 trzymał przez cały tydzień 3–6°C, WENT_400 nieco więcej – 4-7°C. Wentylator o wyższej wydajności wymienia w tej samej jednostce czasu większą ilość powietrza, stąd minimalnie wyższe temperatury wylotowe. Przy -15°C na zewnątrz, do szklarni trafiało powietrze o temperaturze około +4–5°C. Bez grosza wydanego na ogrzewanie.

Moje dwa tygodnie z GWC

System GWC działa zarówno w tunelach foliowych jak i szklarniach z poliwęglanu – ja zamontowałem go w tej drugiej, o wymiarach 4×10 m (dokładnie w tej szklarni). Za wcześnie na jakiekolwiek podsumowania – jesień i zima dopiero pokażą jak instalacja radzi sobie w ekstremalnych warunkach.

Ale jedno już widzę. W ciepłe popołudnia temperatura w szklarni jest wyraźnie niższa niż była przed montażem. I przede wszystkim – bardziej stabilna. Nie ma gwałtownych skoków między rankiem a południem.

Dla pomidorów to ma konkretne znaczenie. Kwiaty pomidora opadają gdy temperatura skacze za gwałtownie – zanim zdążą zostać zapylone. Mniej zapylonych kwiatów to mniej owoców. Dalszy sezon pokaże resztę – na pewno o tym napiszę.

Jednego poranka, zanim wstawiliśmy do środka rozsady pomidorów (trzeba było przetestować system), pozwoliłem dojść temperaturze w szklarni do -1^o C. Włączyłem system, zaczął więc pobierać powietrze o tej temperaturze. Na wylocie było stabilne 5,5^o C. Im dłużej chodził system i powietrze w szklarni się nagrzewało, tym wyższa temperatura była na wylocie. Tak właśnie działa system geotermalny.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o instalacji gruntowego wymiennika ciepła do swojej szklarni lub tunelu foliowego, zajrzyj do naszego sklepu – znajdziesz tam kompletną instalację GWC – lub napisz na adres email, chętnie odpowiem na Twoje pytania.

Artykuł Gruntowy wymiennik ciepła w szklarni – czy to ma sens? pochodzi z serwisu MAM SZKLARNIE.

Dlatego przygotowaliśmy dla Ciebie szczegółowy poradnik: jaką szerokość szklarni wybrać, dla kogo sprawdzi się konkretny wariant i co realnie da się w niej uprawiać. Lekko, praktycznie i z humorem.

Dlaczego szerokość szklarni to temat, którego nie wolno bagatelizować?

Odpowiednia szerokość szklarni:

• wpływa na ergonomię pracy (np. czy zmieścisz się z konewką lub taczką),
• określa liczbę grządek i ich rozmieszczenie,
• decyduje o cyrkulacji powietrza i wilgotności,
• przekłada się na koszty eksploatacji (im większa objętość powietrza, tym więcej do ogrzania zimą, ale i więcej plonów),
• definiuje, czy szklarnia będzie przyjemnym miejscem pracy, czy klitką do walki z liśćmi ogórka.

Poniżej rozkładamy temat szerokości szklarni na czynniki pierwsze – metr po metrze.

🔹 Szklarnia 1,5–2 metry szerokości

„Maluch ogrodowy” – czyli gdzie wielkie plany spotykają małą przestrzeń

Dla kogo?
Dla początkujących ogrodników, właścicieli małych działek ROD, balkonów lub przydomowych ogródków o ograniczonej powierzchni.

Typowy układ:

• 1 wąska grządka (najczęściej w wersji przyściennej) lub 2 wąskie grządki ze ścieżką pośrodku.
• Maksymalna wysokość roślin: do 1,5 m – większe trzeba przycinać. Chyba, że dany model szklarni ma jednak optymalną wysokość, czyli min. 2 m.

Co da się uprawiać?

• przez cały rok zioła (bazylia, mięta, tymianek),
• wiosną sałaty i rukole,
• rzodkiewka, cebulka, koper,
• w sezonie kilka sadzonek pomidorów, papryk czy ogórka.

Zalety:

• zmieści się praktycznie wszędzie – nawet między garażem a płotem,
• zazwyczaj łatwa w montażu (często wystarczy kilka śrubek i folia lub poliwęglan),
• niska cena – idealna na start.

Wady:

• przy pełnym obsadzeniu trudno się schylić lub manewrować wewnątrz,
• mało miejsca na dodatkowe wyposażenie (np. beczka z wodą),
• szybko się nagrzewa i równie szybko wychładza,
• „oddychanie pełną piersią” w takiej szklarni zmienia nieco znaczenie 😉

📌 Pamiętaj – taka szklarnia wszędzie się zmieści, ale nie wszystko w niej się zmieści…

🔹 Szklarnia 2,5–3 metry szerokości

„Złoty środek” – najpopularniejszy wybór w Polsce

Dla kogo?
Dla działkowców, hobbystów i rodzinnych ogrodników, którzy chcą mieć wszystko: pomidory, ogórki, paprykę, zioła i trochę miejsca na eksperymenty.

Typowy układ:

• czasem 2 grządki + ścieżka centralna (60–70 cm szerokości),
• zazwyczaj (i to polecam) 4 grządki i 2 ścieżki (ok. 45 cm szerokości),
• wysokość szklarni: od 2 m do 2,5 m – wystarczająca dla wysokich pomidorów i ogórków pnących.

Co da się uprawiać?

• warzywa ciepłolubne: pomidory, ogórki, papryka, cukinia,
• sadzonki na rozsady (wiosną),
• kwiaty doniczkowe, truskawki w pojemnikach,
• przez cały rok zioła (bazylia, mięta, tymianek i wiele innych).

Zalety:

• bardzo dobry stosunek przestrzeni do ceny,
• łatwa w wentylowaniu (drzwi po dwóch stronach wystarczają + czasem okna dachowe),
• można zainstalować systemy podlewania i półki ścienne lub regały.

Wady:

• ograniczona przestrzeń do rozbudowy,
• brak miejsca na szerokie stoły robocze.

🔹 Szklarnia 4 metry szerokości

„Wygoda i przestrzeń” – czyli ogród pod dachem

Dla kogo?
Dla ogrodników z doświadczeniem, ale i amatorów, właścicieli większych ogrodów i osób uprawiających warzywa na większą skalę – np. dla rodziny lub na lokalną sprzedaż. Również dla osób, które chcą być jak najbardziej samowystarczalne i niezależne oraz chcą uprawiać przez prawie cały rok.

Typowy układ:

• 3 grządki (2 boczne + 1 centralna) + 2 ścieżki,
• lub 4 grządki + 3 ścieżki,
• przestrzeń robocza po bokach – można zainstalować stoły, półki, wózki na doniczki, regały,
• wygodna wysokość (zazwyczaj 2,2–3 m) pozwala na swobodne poruszanie się.

Co da się uprawiać?

• dowolne warzywa i owoce (w tym arbuzy, melony),
• całe szeregi ogórków, pomidorów i papryk,
• sadzonki do rozsady,
• przez cały rok zioła (bazylia, mięta, tymianek i wiele innych).

Zalety:

• zdecydowanie konstrukcja na lata, zwłaszcza przy wykorzystaniu poliwęglanu 6 mm wysokiej jakości,
• zazwyczaj podwójne szerokie drzwi po obu stronach szklarni,
• świetna wentylacja – powietrze krąży naturalnie,
• wysoki komfort pracy – można się rozprostować, postawić stół do pikowania,
• możliwość upraw przez większą część roku (również wczesną wiosną i późną jesienią)
• z pewnością znajdzie się również odrobina miejsca na przechowywanie narzędzi.

Wady:

• wyższy koszt zakupu, montażu i ogrzewania,
• wymaga więcej miejsca.

🔹 Szklarnia 5 metrów szerokości i więcej

„Ogrodniczy Rolls-Royce” – czyli szklarnia dla zawodowców (albo pasjonatów z rozmachem)

Dla kogo?
Dla profesjonalnych ogrodników, rolników, właścicieli agroturystyki i osób planujących uprawy komercyjne lub całoroczne. Szklarnie o takich rozmiarach przeznaczone są już do upraw zaawansowanych lub na większą skalę.

Typowy układ:

• 4 lub więcej grządek + szerokie ścieżki robocze,
• miejsce na beczki, skrzynie, stoliki robocze, systemy hydroponiczne i lampy LED,
• możliwość zainstalowania systemu CO2, automatycznej wentylacji.

Co da się uprawiać?

• profesjonalne uprawy pomidorów, ogórków, truskawek, kwiatów,
• rośliny egzotyczne (np. cytrusy, figi),
• zioła i mikroliście na sprzedaż,
• i właściwie wszystko inne, co tylko przyjdzie Ci do głowy.

Zalety:

• ogromna wydajność – można zbierać plony niemal cały rok,
• pełna kontrola nad mikroklimatem,
• łatwo podzielić wnętrze na strefy – np. część na rozsady, część na zbiory.

Wady:

• bardzo wysoki koszt (od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych),
• wymaga przygotowania podłoża, odpływów, instalacji elektrycznej,
• raczej nie sprawdzi się w przydomowym ogródku.

Podsumowanie – jaką szerokość szklarni wybrać?

Finalna rada:

Nie wybieraj szklarni „na oko” ani „bo sąsiad taką ma”. Wybierz taką szerokość, która odpowiada Twoim realnym potrzebom i możliwościom przestrzennym, a także finansowym. Szklarnia ma być Twoim sprzymierzeńcem, nie kulą u nogi.

Warto też przemyśleć kupowanie szklarni czy tuneli z różnych „okazji i promocji”. Te szklarnie są zazwyczaj słabej jakości, nietrwałe i delikatne. Często odfruwają przy pierwszym wietrze lub łamią się pod nawet nie za grubym śniegiem. A wtedy, jeśli nie zniechęcisz się, zajdzie konieczność kupienia kolejnego egzemplarza. Często działa tutaj powiedzenie: „Kto tanio kupuje – dwa razy kupuje”. Warto się zastanowić przed faktem.

Artykuł Jaką szerokość szklarni wybrać? praktyczne wskazówki pochodzi z serwisu MAM SZKLARNIE.